بامدادان نيكو (Good Morning)

روح قرآن (1) دين الهي

مهرداد — Fri, 21 Mar 2008 12:29:45 +0000

در مواجهه با قرآن شايسته است كه همواره به‌گونه‌اي عمل كنيم كه روح مطلب را درك كنيم و آنقدر درگير ظاهر كلمات يا عبارات قرار نگيريم. براي اينكار، حداقل آن است كه آيات قبل و بعد را نيز (خصوصاً در محدوده‌ي ركوعات كه با حرف ع علامت‌گذاري شده‌اند ارزيابي كنيم، وگرنه احتمال آن است كه فقط در بند ظاهر آن مطلب باقي بمانيم و از درك روح آن غافل شويم. مثلاً بعضي‌ها به آيه 85 سوره آل‌عمران كه با «و من يبتغ غير الاسلام دينا …» شروع مي‌شود (هركس غير از اسلام ديني اختيار كند از او قبول نمي‌شود و در آخرت از زيانكاران است) استناد مي‌كنند و به اين نتيجه مي‌رسند كه در نزد خداوند فقط دين اسلام مورد تأئيد است و ساير اديان (خصوصاً ابراهيمي مانند يهوديت و مسيحيت) مورد قبول خداوند نيست. حال آنكه اگر فقط به آيه قبلي يعني 84 توجه شود، اصل مسئله آشكار مي‌شود: «بگو اى پيغمبر، به خداى عالم و كتاب و شريعتى كه به خود ما نازل شده و آنچه به ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و فرزندانش نازل شده است و آنچه به موسى و عيسى و پيامبران ديگر از جانب پروردگارشان آمد به همه ايمان آورده‏ايم. فرقى ميان هيچ يك از پيغمبران خدا نگذاريم در حاليكه تسليم فرمان خدا هستيم.» پس روشن مي‌شود كه منظور خداوند در اينجا كليت تسليم نسبت به امر خداوند است و هيچ‌نوع تفاوتي بين پيامبران خويش و دعوت ايشان قائل نشده است. كلمه «لا نفرِق بين احد من رسله» بسيار در قرآن تكرار شده و دلالت بر همين امر دارد. همچنين در آيه 111 از سوره 5 (المائده) نيز حواريون عيسي مي‌گويند كه به او (يعني عيسي) اسلام آورده‌اند. پس به‌نظر مي رسد كه منظور بيشتر توجه و پذيرش امر خداوند است كه در قالب گفته‌هاي پيامبران شريف الهي بيان شده است. يا مثلاً وقتي كه در قرآن گفته مي‌شود كه «ان الدين عندالله الاسلام – دين در نزد خداوند همانا اسلام است» بازهم به‌نظر مي‌رسد كه معناي اصطلاحي آن مدّنظر باشد. جمعه 2 فروردين 87

چه خواهد شد؟ (3) فضاي رسانه‌اي

مهرداد — Tue, 11 Mar 2008 04:59:32 +0000

احتمالاً با سرعت شديدي كه در تغيير ساختار انتقال اطلاعات (Data) در حال وقوع است، ديگر لزومي به تمركز بر روي ارسال اطلاعات به‌صورت ماهواره‌اي نخواهد بود (اگرچه آن نيز به‌عنوان يك راه‌حل به عمر خود ادامه خواهد داد) و اطلاعات برروي كابل (خواه از نوع برق يا مخابراتي و يا مشابه فيبرنوري) با سرعت بسيار زياد منتقل خواهد شد. به‌گونه‌اي كه حتي گاهي استفاده از تلويزيون‌هاي رايج، مقرون به‌صرفه يا داراي كيفيت لازم نخواهد بود و استفاده از چيزي شبيه به اينترنت به بزرگترين عنصر رسانه‌اي تبديل خواهد شد. به‌هرحال آن چيزي كه قطعي است اين است كه از نظر انتقال اطلاعات، به‌چنان سرعتي خواهيم رسيد كه تصور كوچك شدن دنيا امر غريبي نخواهد بود. حتي شيوه ارسال اطلاعات شخصي نيز تغيير خواهد كرد. شايد بتوانيم اين طور تصور كنيم كه هر كسي داراي يك سيستم دريافت و ارسال اطلاعاتِ محدود خواهد شد و اين سيستم نيز چيزي شبيه به لباس، پوشيدني خواهد بود. كافي است كه كسي در يك جمع بخواهد اطلاعاتي را به افراد خاصي منتقل كند، كافي است كه آنها را انتخاب كرده و در كسري از ثانيه، اطلاعات مورد نظرش به آنها ارسال شده و حتي ديگر سيستم خروجي اطلاعات نيز تغيير خواهد كرد. مي‌توانيم تصور كنيم كه فاصله ابزاري انتقال اطلاعات به مغز يا حواس چندگانه، كوتاه‌تر شود، يعني اگر مثلاً در حال حاضر اطلاعات چاپ مي‌شود تا سپس چشم آنها را ديده و پس از مطالعه وارد مغز شود، از راه و روشي سريعتر، بدون خواندن وارد مغز شود. به‌عبارتي حتي چاپ نيز به كنار خواهد رفت. عصر حاضر، قطعاً عصر توليد، دسته‌بندي و انتقال سريع و انبوه اطلاعات (آگاهي‌ها) خواهد بود. سه‌شنبه 21 اسفند 86

آموزش و پرورش، مسئله كدام است؟

مهرداد — Fri, 07 Mar 2008 21:57:18 +0000

حكايت «آموزش و پرورش» در اين ديار، قصه پرغصه‌اي است كه معلوم نيست چه زماني به سرانجامي نيك‌تر خواهد رسيد. اگر طبع دوران كودكي و نوجواني را بهتر واكاوي كنيم، آن‌را شايد بيشتر مناسب «پرورش» بيابيم تا آموزش‌هاي بسيار سخت و سنگين كه اينك چنين است. آموزش را زماني بردوش كودك و نوجوان چنين سنگين، بار مي‌كنيم كه شديداَ نيازمند پرورش روح لطيف خود است و پرورش (بخوانيد تأديب) را زماني به او تحميل مي‌كنيم كه در خفا يا در ظاهر در مقابل آن ناشكيبا است. كودكان ما در دوران ابتدايي و بخشي از راهنمايي بيشتر نياز به كسب هنر و تقويت ذوق و استعداد خود دارند تا مدرسه را محلي براي كشف توانايي‌هاي خود يافته و هرلحظه در تب و تاب رفتن به مدرسه و لذت بردن از زندگي اجتماعي در بين ديگران باشند. و آنگاه كه هنر و توانايي‌ها در آنها قوام يافت به‌كار ْآموختن علومي كه نافع باشد بپردازند، چرا كه علم بسيار است اما در كسب آني بايد اهتمام كرد كه نياز بيشتري بدان است. شاعر به زيبايي چنين سروده است:

آن علم كه نافع است، آموختني است

هر سكه كه رايج است، اندوختني است

آن زنده كه كاري نكند، مرده به است

هر شاخ كه باري ندهد، سوختني است

شنبه 18 اسفند 86

از نگاهي ديگر (4) زهد

مهرداد — Tue, 19 Feb 2008 20:52:55 +0000

قطعاً زهد به معناي اين نيست كه انسان دست از تلاش برداشته و براي داشتن چيزهاي بيشتر، حركتي نكند يا نخواهد، بلكه هدف از زهد اين است كه همه چيز را در حد به‌دست آوردن آنها خلاصه نكنيم. مهم اين است كه پس از به‌دست آوردن مي‌خواهيم چه حركتي را انجام دهيم و هدف نهايي از اين تلاش چيست. گاهي انسان آنقدر غرق در به‌دست آوردن چيزي مي شود كه فراموش مي‌كند اين به‌دست آوردن براي انجام چه فعاليت مهم ديگري است و به همين جايگاه كم، راضي مي‌شود مثلاً تلاش مي‌كند تا سرمايه به دست آورد اما به‌مرور ممكن است كه فراموش كند اين سرمايه را براي توانايي انجام چه عمل خيري مي‌خواسته و كم‌كم وسيله، خود تبديل به هدف مي‌شود و زماني به خود مي‌آيد كه مي‌بيند تمام عمر را براي «به‌دست آوردن‌ها» صرف كرده است و فرصت كافي براي خرج‌كردن مفيد آن ديگر فراهم نيست. شايسته است كه تلاش كنيم تا به‌دست آوريم ولي فراموش نكنيم كه به‌درستي مصرف كنيم. شايد اين شعر به‌طور كامل گوياي حق مطلب باشد: «زهد آن نيست كه تو صاحب چيزي نشوي — زهد آن است كه چيزي نشود صاحب تو». چهارشنبه 1 اسفند 86

از نگاهي ديگر (3) قناعت

مهرداد — Sat, 16 Feb 2008 03:32:54 +0000

قناعت به معناي كم‌خواهي يا كم‌طلبي نيست، بلكه به معناي «قدر داشته‌ها را دانستن» است. اگر منصفانه بررسي كنيم و ببينيم كه چه چيزها داريم و چه چيزها نداريم، آنگاه براساس داشته‌هاي خود برنامه‌ريزي كنيم و به سمت به‌دست آوردن نداشته‌هاي مورد نياز برويم، يقيناً اين تعريف كامل‌تري از قناعت خواهد بود. قناعت نه‌تنها مانع از ارتقاي داشته‌هاي انسان نيست، بلكه خود روشي صحيح و منطقي براساس واقعيت‌ها است. انساني كه به ميزان داشته‌هاي خود آگاهي كامل داشته باشد، مي‌تواند زيبايي‌هاي پيرامون خود را بهتر ببيند و شيريني زندگي را بيشتر خواهد چشيد و اين به قدرت او خواهد افزود. بي‌سبب نيست كه شاعر مي‌گويد: قناعت توانگر كند مرد را. شنبه 27 بهمن 86

تكنولوژي، هدف‌ساز يا ابزارساز؟

مهرداد — Wed, 13 Feb 2008 20:06:28 +0000

تكنولوژي ابزارساز و توانايي‌ساز است و تا زماني كه در همين جايگاه باشد، منشاء خدمات و خير بسيار براي بشريت خواهد بود. اما مشكل از زماني آغاز مي‌شود كه تكنولوژي به‌تنهايي بخواهد هدف‌ساز يا انديشه‌ساز نيز بشود. بديهي است كه در اين‌صورت مي‌تواند هدفي نه‌چندان پخته و يا حتي آسيب‌رسان را نيز اشاعه دهد. مثلاً فرض كنيم كه كسي به چنان مهارتي در دانش ژنتيك برسد كه بتواند تغييرات اساسي برروي خصوصيات انسان ايجاد كند. حال اگر او با همكاري تيمي كه مي‌توانند ابزارسازي كنند محصولاتي توليد كنند كه هر كسي بتواند دستكاري در روحيات يا خلقيات افراد ديگر ايجاد كنند و حتي اين توانايي‌ها با اهداف و نيّات نه‌چندان مطلوب باشند، چه خواهد شد؟ آيا فكر مي‌كنيد به‌صرف اينكه كسي مي‌تواند توانايي يا ابزار جديدي بسازد، او را صالح به تشخيص هدف مي‌كند يا خير؟ يا مثلاً اگرچه برنامه‌نويسي موجب رشد و ارتقاي كاربري از كامپيوتر مي‌شود ولي اگر كسي كه توانايي برنامه‌نويسي دارد، برنامه‌هاي مخرب يا آزارسان بنويسد، اينها وجوه منفي تكنولوژي را عيان خواهد ساخت. از اينجاست كه بي‌توجهي به رشد و ارتقاي فكري و انساني افرادي كه علم بيشتري دارند، مي‌تواند نه‌تنها موجبات سعادت و رشد بشر را فراهم نكند، بلكه آزار و اذيت جديد و قوي‌تري را نيز باعث خواهد شد. تكنولوژي به‌تنهايي سعادت‌ساز نيست. چهارشنبه 24 بهمن 86

راست گفتن سخت‌تر است يا راست شنيدن؟

مهرداد — Sun, 10 Feb 2008 03:48:17 +0000

شايد به‌نظر بيايد كه راست گفتن بسيار سخت باشد، ولي واقعيت اين است كه راست گفتن في‌نفسه عمل سختي نيست، فقط كافي چند لحظه چشمان خود را ببنديم و هرآنچه كه واقع شده يا واقع است را بگوييم. كار سخت، ظرفيت راست شنيدن است. اين‌كه انسان بتواند واقعيت را هضم كند و نگاهي درست و منطقي با آنچه كه به‌وقوع پيوسته داشته باشد، نيازمند روحي بزرگ و بينشي عميق و نگاهي آينده‌نگر است، براي راست گفتن فقط به كمي شجاعت نياز هست. اگر خيلي‌ها راست نمي‌گويند، شايد بدين‌خاطر است كه هنور گوش‌هاي ما توانايي راست شنيدن را ندارد. بعد از آنكه چشم‌ها را شستيم تا جور ديگر ببينيم، گوش‌ها را نيز بشوئيم تا راست‌ها را بشنويم. يكشنبه 21 بهمن 86

گره كور ترافيك

مهرداد — Sat, 02 Feb 2008 03:47:30 +0000

مشكل ترافيك در تهران تقريباً به يك گره نسبتاً كور تبديل شده است و علي‌رغم تلاش فوق‌العاده دست‌اندركاران طي بيش از ربع قرن، وضعيت كماكان اسفناك است. اما علت چيزي فراتر از معضلات ترافيكي است. فقط به بعضي از گزاره‌ها در اين زمينه توجه كنيم:

- روزانه بيش از 2 ميليون نفر فقط از كرج به تهران آمده و شب برمي گردند (يعني نزديك به جمعيت كشور امارات)

- عرض خيابان‌هاي تهران به‌طور متوسط بيش از شهرهاي آلمان و تعداد ماشين‌ها نيز كمتر از آنجاست

- تعداد خيابان‌هايي كه يك‌طرفه مي‌شوند تقريباً به ميزان قابل ملاحظه‌اي زياد هستند.

اما با همه‌ي اينها، گره كور ترافيك وحشتناك است و زمان‌هاي بسياري را از همه ضايع مي‌كند، چرا؟

واقعيت اين است كه «ميزان تردد» بسيار بيش از حد استاندارد شهري است و اين به دليل آن است كه هنوز هم براي ساده‌ترين كار، بايد شخصاً در محل حاضر شد. و گاهي فاصله بين مبداء و مقصد مسافت زيادي است و تداخل با ديگراني كه همين وضعيت را دارند ايجاد مي‌كند. و بدا اينكه ضايع شدن اوقات فقط در ترافيك نيست بلكه در انجام ساده‌ترين كارهاي اداري نيز به‌قدري تشريفات است كه اگر اين ترافيك‌ها را نيز حساب كنيم، واقعاً سخت بتوان باور كرد كه در قرن 21 زندگي مي‌كنيم. سؤال اينجاست كه پس در دنياي مدرن با اين مسئله چگونه روبرو شده‌اند؟

بايد بپذيريم كه بهترين راه‌حل، بهره‌مندي از سيستم «دولت الكترونيك» يا حتي «شهر الكترونيك» است. روشي كه با برخورداري از يك سيستم بسيار دقيق و منسجم اتوماسيون و استفاده از شبكه اينترنتي، حجم بسيار بالاي نيازهاي شهروندان از اين طريق تأمين مي‌شود. البته اگرچه ظاهراً اين مكانيزه شدن‌ها وجود دارد ولي فقط ظاهراً اينطوري است و اين روش ناقص و جزيره‌گونه، هيچ‌گاه نمي‌تواند كارايي يك سيستم يكپارچه و سراسري با همه‌ي اهداف را داشته باشد. فقط اگر سيستم بانكي به‌طور كامل در چارچوب «شهر الكترونيكي» قرار گيرد، بيش از 60% عمليات باجه‌اي كاهش پيدا مي‌كند، آنگاه هم مشتريان به كارهاي مهم‌تر خواهند رسيد و هم سيستم بانكي به برنامه‌ريزي براي پيشرفت خواهد پرداخت. جالب اينكه در صورت استقرار كامل اين سيستم، علاوه بر حذف تشريفات بوروكراتيك، معضلاتي همچون پارتي‌بازي و رشوه نيز قابل محوشدن خواهد بود. استانداردهاي شهروندي در هياهوهاي بي‌حاصل گم شده است. شنبه 13 بهمن 86

استفاده نامطلوب از تكنولوژي

مهرداد — Thu, 31 Jan 2008 04:27:03 +0000

واقعيت اين است كه قبل از آنكه نحوه‌ي استفاده صحيح از چيزي را ياد گرفته باشيم، صاحب آن مي‌شويم و معمولاً با توجه به تصورات خودمان، روشي در استفاده از آن مورد بكار مي‌گيريم كه غير منظور اصلي آن است. و عجيب هم مهارت داريم كه قواعد را بهم بزنيم و دنيا را به آن شكلي كه دوست داريم درآوريم. البته اين به خودي خود ايراد نيست، مشكل از زماني است كه بخواهيم قاعده خودمان را عين قاعده مقبول جهاني بدانيم. محصولات تكنولوژيك معمولاً براي يك هدف اصلي و چند هدف فرعي ساخته شده‌اند. حال به بعضي از اين تناقضات توجه كنيم:

هدف اصلي تلفن: ارائه پيام‌هاي كوتاه سريع ما بيشتر براي: احوالپرسي

هدف اصلي موبايل: دسترسي سريع و آني ما بيشتر براي: تجارت و كار

هدف اصلي اينترنت: تجارت و كار ما بيشتر براي: سرگرمي

هدف اصلي كامپيوتر: برنامه‌ريزي و مكانيزاسيون ما بيشتر براي: بازي

البته نه اينكه هميشه استفاده نامطلوب باشد، بلكه غالباً اين وضعيت است. بايد فكر كنيم كه چرا هميشه همه چيز را از جاي خود خارج مي‌كنيم و اهداف فرعي را تبديل به هدف اصلي مي‌كنيم. با اينكه ما از مظاهر مدرنيته (تجدد) برخوردار هستيم (آنهم معمولاً بهترين‌هايشان را) ولي هيچ‌گاه به حداقل سطح مقبول در كاربري آنها نرسيده‌ايم. به‌عبارتي ضررهاي تجدد را به‌طور كامل تحمل مي‌كنيم اما از منافع آن استفاده كامل نمي‌بريم. مثلاً تعداد كامپيوترهاي موجود در ايران همتراز آلمان است،‌ اما آيا حتي از يك‌دهم بهره‌وري آنها نيز برخوردار هستيم؟ علت در اين است كه معمولاً تجهيزات را در زمينه هدف اصلي آنها به‌كار نمي‌گيريم. پنجشنبه 11 بهمن 86

انحراف در اعتقادات

مهرداد — Wed, 30 Jan 2008 08:33:42 +0000

دوستي‌ها و دشمني‌ها، مقدمه‌ي انحراف در اعتقادات و به‌تبع آن در دين خواهد بود. مثلاً خوش‌آمدن از كسي يا چيزي، باعث تقويت غلوّ (بزرگ‌نمايي) پيرامون آن شخص يا آن واقعه مي‌شود. حتماً بوده اتفاقاتي كه خود شاهد آن بوده‌ايم و هنگامي كه فرد ديگري با روحيات خود، آن واقعه را براي ديگران تعريف مي‌كند، وقايع را كمي بزرگتر يا كوچكتر از آنچه كه ديده‌ايم بيان مي‌كند. و همين‌طور مي‌تواند به ترتيب ناقلين بعدي، چيزهايي به آن اضافه يا از آن كم كنند و از اينجاست كه شاهد بروز انحراف در اصل واقعه خواهيم بود. مثلاً ديده‌ايم كه شهرداري براي آب‌خوري‌ها طرحي شبيه سقاخانه با حالتي معنوي ساخته است، و اين ممكن است پس از طي 50 سال، اتفاقاتي از نظر موقعيت طراحي يا مكاني پيدا كند و احياناً كساني هم نذري كرده باشند و بازهم برحسب اتفاق نذرشان ادا شود، آنگاه است كه اين مكان تبديل به يك مكان شريف و بعضاً صاحب شجره و تاريخچه نيز شده و ديگر كسي هم نمي‌تواند به‌دليل ترس از قدرت اعتقادات مردم، حرفي در مورد اصل ماجرا به‌زبان بياورد كه اين مكان بسيار طبيعي و فقط يك سازه است. درست است كه اين اعتقادات ظاهراً ضرري نمي‌زند، اما شيوه و سيره‌ي معصومين ما همواره بر جلوگيري از اعتقادات سست‌بنياد و مبارزه با خرافات بوده، چرا كه اين اسب جهالت حتي اگر مسافت زيادي نيز طي كند، عاقبت سرنشين خود را به‌زمين زده و همه‌ي اثر مثبت خود را از بين خواهد برد. اعتقادسازي‌هاي سست را بنياد نكنيم. چهارشنبه 10 بهمن 86